Stelling 1: De Kerngroep Internationaal van Forum Standaardisatie, met Benno Overeinder als woordvoerder, is sinds 2 juni 2026 de opvolger van de Sponsorgroep Internationaal en richt zich op technische internationale afstemming. Nationale positiebepaling, projectmatige vertegenwoordiging en mandatering zijn daarmee nog niet herkenbaar georganiseerd.
Stelling 2: De begin oktober 2026, vooral bij monde van beoogd directeur-generaal Gerdine Keijzer-Baldé, voorgestelde organisatorische uitbreiding kan ministeriële verantwoordelijkheden doen vervagen en vormt op zichzelf geen institutionele ordening.
Stelling 3: De benoeming van Boudewijn Steur tot raadadviseur Rijksdienst bij Algemene Zaken, met ingang van 1 december 2026, kan richting geven aan de ontwikkeling van het overleg van secretarissen-generaal tot Bestuursraad Rijk. Met functionerende Digitale Kaders als vaste voorziening komen inhoudelijke voorbereiding en beoordeling ook zonder voortdurende politieke ruggensteun binnen bereik.
Stelling 4: Departementsoverstijgende aangelegenheden vragen om deskundige adressering vanaf het eerste contact en beoordeling van de informatiewaarde. Een Bureau voor Adressering en Analyse kan hierin voorzien, zonder het reguliere lijnmanagement over te nemen.
Stelling 5: Een afzonderlijk Ministerie van Digitale Zaken zou de samenhang tussen digitale en andere beleidsterreinen verstoren.
Stelling 6: De cybersecuritytaak van het NCSC kan, ongeacht de personele omvang, onmogelijk integraal technisch beheer, reguliere onderhoudsmeldingen bij gemeenten of brede nationale mandatering voor digitale infrastructuur omvatten. Een dienst voor een overheidslaag kan het onderhoud stabiel verzorgen.
Stelling 7: Effectief lijnmanagement van digitale infrastructuur vraagt om inhoudelijk deskundige ambtelijke bezetting, zodat signalen tijdig kunnen worden beoordeeld en opgevolgd.
Stelling 8: Voor het management is de afstemming van werkzaamheden, verantwoordelijkheden en afdelingsnamen momenteel moeilijk. Een passende werkverdeling moet allereerst de deskundigheid van bestaande medewerkers benutten. Tijdige organisatorische duidelijkheid voorkomt dat onzekerheid leidt tot het vertrek van breed toegeruste medewerkers.
Stelling 9: De ontwikkeling van .gov.nl en administratieve en technische voorzieningen bieden de mogelijkheid om de beoogde diensten geleidelijk en evenwichtig te laten groeien. Bestaande uitvoeringsorganen, zoals de RDW, kunnen als eerste gebruikers bijdragen aan de praktische ontwikkeling en een heldere verdeling van verantwoordelijkheden.
Stelling 10: Tijdig handelingsperspectief bieden kan bestuurlijke dwang voor zijn. Redundante voorzieningen bieden een organisatie de mogelijkheid om op een zelfgekozen moment de beoogde dienst naar eigen behoefte te gaan benutten.
NB: Organisaties als SIDN en ECP hebben ieder zelfstandig en vanuit hun eigen verantwoordelijkheid een belangrijke maatschappelijke bijdrage geleverd. Hun huidige herbezinning, vooral bij ECP, doet niets af aan die bijdrage, maar vraagt wel om aandacht voor hun professionele rol.
Kernvraag: Hoe worden departementsoverstijgende vraagstukken afgebakend, besluitrijp gemaakt en bestuurlijk opgevolgd?
De opgave is de institutionele ordening van deskundigheid, vertegenwoordiging en besluitvorming, gericht op samenhangende nationale keuzes.
Bestuurlijke inrichting vraagt om vereenvoudiging, herordening en waar nodig beëindiging van bestaande taken en structuren. Politieke plannen moeten de ambtelijke organisatie uitdagen tot doelmatige inrichting en benutting van bestaande capaciteit en middelen.
Interdepartementaal overleg en bestuurlijke doorzettingsmacht vervangen geen duidelijk belegde verantwoordelijkheid. Specialistische deskundigheid vraagt om duurzame organisatorische verankering en herkenbare inhoudelijke overleg- en escalatielijnen.
Discussie vraagt om gedeelde, eigentijdse kennis. Academische opleidingen moeten niet op hbo-niveau blijven steken, maar zelfstandig onderzoek en kritische toetsing bevorderen.
Deelt u het volgende inzicht?
Informatie uit wetenschap, samenleving, uitvoering en internationale ontwikkelingen vormt nog geen strategie.
Rijksbrede bestuurlijke afstemming is noodzakelijk, maar een nieuw directoraat-generaal gaat ver.
Daarnaast kan departementsoverstijgende budgettering bijdragen aan een doelmatige inzet van publieke middelen.
Een bewindspersoon alleen kan de continuïteit van het dagelijkse werk binnen een ministeriële organisatie niet waarborgen.
Binnen ministeries vraagt de samenhang tussen strategie, uitvoering en toezicht om duidelijke verantwoordelijkheden.
Een expliciete verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden maakt tijdige escalatie mogelijk.
Op alle niveaus vraagt verantwoordelijkheid om instrumenten voor bijsturing en doelmatige escalatie.
Onafhankelijke toetsing helpt voorkomen dat onjuiste aannames pas achteraf worden onderkend.
Technische ontwikkeling hoeft daarbij niet te wachten op volledige bestuurlijke besluitvorming. Specialistische teams moeten ruimte hebben om oplossingen te onderzoeken, te modelleren, te bouwen en technisch te valideren, zodat consequenties en keuzemogelijkheden tijdig zichtbaar worden.
Het bestaan van een technische uitwerking verleent echter geen bestuurlijk mandaat voor definitieve invoering. Besluiten over het al dan niet invoeren, normstelling, structurele toepassing, publieke verplichtingen en institutionele inbedding blijven voorbehouden aan de daarvoor verantwoordelijke organen.
Een kabinetsformatie kan richting geven aan beleid, maar is niet het moment waarop complexe digitale infrastructuur en de bijbehorende governance volledig kunnen worden uitgewerkt. Dat vraagt om ervaren professionals die de inhoudelijke uitwerking organiseren, specialistische expertise met de juiste verantwoordelijkheden verbinden en bestuurlijke consequenties tijdig zichtbaar maken.
Digitale Kaders – structuur voor de governance van digitale infrastructuur
De tekst van deze pagina wordt op basis van voortschrijdend inzicht inhoudelijk verfijnd.
De inrichting van de digitale functie binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt gekenmerkt door een combinatie van coördinatie, tijdelijke structuren en een verwevenheid van normstelling, expertise en uitvoering. Digitale infrastructuur is een randvoorwaarde voor de uitvoering van overheidstaken en vraagt om duurzame kennisborging, heldere normatieve kaders, inhoudelijk eigenaarschap en transparante risico-escalatie binnen de ministeriële verantwoordelijkheid. Tijdelijke taskforces en programmatische expertisecentra kunnen hieraan bijdragen, maar bieden niet vanzelfsprekend continuïteit of structurele analyse op systeemniveau.
Overleg tussen topambtenaren kan waardevolle inzichten en signalen opleveren, maar maakt niet vanzelf zichtbaar welke ministeriële punten om afweging of bijsturing vragen. Wanneer die punten niet expliciet worden voorbereid en benoemd, ontstaat ruimte voor media-aandacht om de bestuurlijke agenda mede te bepalen. Politieke duiding kan vervolgens richting geven, maar vervangt de inhoudelijke voorbereiding binnen de ministeriële organisatie niet.
Een zorgvuldige inrichting van rijksbrede digitale governance vraagt om onderscheid tussen inhoudelijke voorbereiding, normstelling, uitvoering, toezicht en rijksbrede bestuurlijke afweging. De naamgeving en positionering van organisatieonderdelen dienen aan te sluiten bij hun feitelijke rol. Wanneer beleidsfuncties als expertisecentra worden aangeduid, vervaagt het onderscheid tussen kaderstelling, coördinatie en uitvoering. Juist op het terrein van cloud-, data- en digitale infrastructuur, waar specialistisch vakmanschap centraal staat, is bestuurlijke precisie van belang.
Digitale kaders kunnen het bestuurlijke ontwerp vormen voor consistente besluitvorming en een heldere verdeling van verantwoordelijkheden, met behoud van ruimte voor professioneel handelen. Met een kleine laag van technische product owners met een tegenrol kan de overheid op digitale vakgebieden zelf voldoende presteren, ook waar specialistische ontwikkeling en uitvoering elders plaatsvinden.
Forum Standaardisatie richt zich primair op open standaarden. Een bredere digitale governance vraagt daarnaast om structurele aandacht voor gegevensmodellen, architectuur, bestuurlijke verantwoordelijkheden en inhoudelijke toetsing. Rijksbrede afstemming kan specialistische expertise binnen de betrokken ministeries verbinden, maar behoort deze niet te overrulen; inhoudelijke verantwoordelijkheid en besluitvoorbereiding blijven daar herkenbaar belegd.
Een duurzame inrichting van de digitale overheid vraagt niet alleen om een opsomming van ICT-portefeuilles en actuele beleidsthema’s, maar om het opdelen van het digitale werkveld in herkenbare en behapbare specialismen. Per specialisme kunnen verantwoordelijkheden, benodigde expertise en samenhang met andere vakgebieden duidelijk worden belegd.
Zoals Rijkswaterstaat uiteenlopende technische disciplines binnen een herkenbaar werkterrein organiseert, vraagt ook digitale infrastructuur om een ordening waarin specialisten hun vakgebied kunnen overzien en duurzaam ontwikkelen.
Voor de Digitale Kaders wordt U.S. English (en_US) als normatieve brontaal gehanteerd, om aansluiting op internationale standaarden, softwareontwikkeling en technische documentatie te waarborgen. Nederlandstalige en andere taalversies dienen als vertaling van deze brontekst. Bij interpretatieverschillen is de normatieve brontekst leidend.
Gezamenlijke normstelling voorkomt dat fundamentele technische keuzes, zoals programmeertaalconventies, datastructuren en terminologie, tussen organisaties en leveranciers uiteen gaan lopen. Ook voor leverancierscontrole, waaronder in het kader van NIS2, moet de verantwoordelijke juridische entiteit eenduidig herkenbaar zijn.
Domeinnamen en IP-adressen worden afzonderlijk geregistreerd en komen technisch samen in het DNS. Voor technische aanspreekbaarheid bestaan verschillende contactvoorzieningen: security.txt voor beveiligingsmeldingen op websiteniveau, het technisch contact van het domein voor domein- en DNS-beheer en het SOA-mailadres voor technisch contact. Reverse DNS kan de partij achter een server aanspreekbaar maken. Nederland heeft de mogelijkheid om de samenhang tussen deze informatievoorzieningen te ordenen.
De feedbackcyclus van SIDN verloopt hoofdzakelijk via registrars, waardoor functionele en technische signalen uit andere bronnen de juiste escalatiekanalen niet vanzelf bereiken. Een effectief governanceproces vraagt om een expliciet escalatiemechanisme dat dergelijke signalen systematisch koppelt aan inhoudelijke verantwoordelijkheid, beoordeling en opvolging.
Vanuit het perspectief van AI en geautomatiseerd relatiebeheer betekent een terugkeer naar losse webformulieren een stap terug ten opzichte van een gestandaardiseerd protocol als RDAP.
Voor Hello Registry ligt een uitgewerkt gegevensmodel gereed dat instelbare zichtbaarheid van veldwaarden op domeinniveau ondersteunt. Daarmee bestaat in Nederland een inhoudelijke basis om internationale ontwikkelingen niet alleen specialistisch te volgen, maar deze ook te vertalen naar levensvatbare ontwerpen en toekomstige registryfunctionaliteit mede vorm te geven.
Het .gov.nl-domein biedt een passende gelegenheid om registratie met subdomeinen technisch uit te werken en Hello Registry verder te ontwikkelen tot internationaal herbruikbare registryfunctionaliteit. De technische ontwikkeling kan daarbij verantwoord worden voorbereid en implementatiegereed worden gemaakt voordat vervolgbesluiten over invoering en opschaling worden genomen. Voor de brede Nederlandse toepassing van .gov.nl zijn echter nog geen verantwoordelijke zakelijke partijen herkenbaar.
Is Hello Registry primair een commercieel RSP-product van SIDN Business B.V. en CIRA, of wordt het tevens gepositioneerd als bouwsteen voor Nederlandse publieke digitale infrastructuur?
Die positionering is mede relevant voor de eisen die aan transparantie, aanspreekbaarheid en gegevenskwaliteit mogen worden gesteld. Uit contact met ICANN blijkt dat SIDN Business B.V. de Nederlandse rechtspersoon achter Hello Registry is. Op helloregistry.com wordt deze juridische verantwoordelijkheid echter niet duidelijk vermeld. Ook het bijbehorende KVK-nummer ontbreekt. Daarnaast zou vermelding van de houdernaam in de registrar-RDAP-weergave getuigen van een professionele inrichting.
Bij een publieke infrastructuurfunctie vragen continuïteit, aanspreekbaarheid, overdraagbaarheid en onafhankelijkheid van individuele leveranciers om expliciete borging. Een nadruk op RESTful interfaces stimuleert de implementatie, maar vervangt geen functionele evaluatie en acceptatie van gegevensstructuren, relaties, historie en governance.
Binnen de software-industrie wordt vaak benadrukt dat ervaren praktijkgebruikers en systeemontwerpers ontwikkeling kunnen versnellen door producten voortdurend uit te dagen op eenvoud, samenhang en uitvoerbaarheid. Steve Jobs wees eveneens op de waarde van intensieve gebruikers voor inhoudelijke productverbetering. Vanuit dezelfde gedachte kan een Expertiseforum bijdragen aan een verantwoord ontwikkelingstempo door inhoudelijke evaluatie, interorganisationele afstemming en tijdige inzet van specialistische expertise.
Een praktisch voorbeeld van het belang van inhoudelijke toetsing vormt het Handelsregister. In publieke discussies en documentatie ligt de nadruk vaak op authenticatie, processen en interfaces, terwijl de onderliggende gegevensstructuur minder expliciet naar voren komt. Voor het Handelsregister ligt inmiddels een uitgewerkt ontwerp gereed voor een eenvoudige en consistente gegevensstructuur als basis voor herbruikbare software, interoperabiliteit en toekomstige uitbreidingen.
Een modern, generiek hostingbedieningspaneel als alternatief voor DirectAdmin kan bijdragen aan veilig, overdraagbaar en doelmatig beheer van digitale infrastructuur. De ontwikkeling kan worden ondergebracht bij een gespecialiseerde Nederlandse softwarepartij.
De ontwikkeling van digitale kaders vraagt tijd. De meeste inspanning zit niet noodzakelijk in de implementatie, maar in het zorgvuldig uitwerken van gegevensstructuren, technische architectuur, terminologie, verantwoordelijkheden en acceptatiecriteria. Juist deze uitwerking bepaalt of digitale infrastructuur op lange termijn consistent kan worden toegepast, beheerd, getoetst en verder ontwikkeld.
Van mechanisering via instrumentalisering naar orkestrering
Dijksterhuis beschreef hoe het mechanische wereldbeeld de wetenschap eeuwenlang heeft gevormd. In de moderne organisatie is dit denken verschoven naar instrumentalisering: processen, technologie en mensen worden vooral beoordeeld op hun bijdrage aan efficiëntie, beheersing en voorspelbaarheid.
De digitale samenleving vraagt echter om een volgende stap. Digitale vraagstukken zijn te complex om uitsluitend vanuit beheersing te benaderen. Zij vragen om orkestrering: het afstemmen van bestuur, specialistische kennis en uitvoering, zodat ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid kan bijdragen aan een samenhangend geheel.
Digitale kaders zijn daarom geen instrumenten voor centrale sturing, maar afspraken die samenwerking en besluitvorming mogelijk maken. Zij verbinden bestuurlijke verantwoordelijkheid met professioneel vakmanschap en helpen signalen, probleemstelling, voortgang, duiding en dragende afweging ordelijk samen te brengen. Zo kan specialistische expertise bijdragen aan het besluitrijp maken van complexe maatschappelijke en digitale vraagstukken.
Basis voor kwartaalrapportage:
signaal → probleemstelling → ordelijke voortgang → leesbare duiding → dragende afweging → besluitrijpheid
Inhoudelijk management
Management omvat meer dan het organiseren van mensen, middelen, processen en resultaten. Bij complexe digitale vraagstukken draagt een manager ook inhoudelijke verantwoordelijkheid. Dat betekent niet dat de manager de rol van specialist overneemt. De manager bewaakt daarbij de ruimte waarin medewerkers hun eigen vakmanschap en professionele verantwoordelijkheid kunnen behouden en ontwikkelen. Wel verdiept de manager zich waar nodig voldoende in de inhoud om probleemstellingen te doorgronden, verschillende deskundigheden met elkaar te verbinden en te beoordelen wanneer bijsturing of escalatie noodzakelijk is.
Goed midden- en hoger kader vormt daarmee een inhoudelijk aanspreekbare schakel tussen strategie, specialistische expertise en uitvoering. Juist deze combinatie van organisatorisch overzicht, ruimte voor vakmanschap en periodieke inhoudelijke betrokkenheid voorkomt dat management beperkt blijft tot processturing of het doorgeven van informatie.
Het werk van cloudoperators
Het werk van cloudoperators bevindt zich op een niveau dat het initiële opleidingsprofiel van veel IT-opleidingen overstijgt en vereist voortdurende praktijkervaring in grootschalige omgevingen. Specialistische deskundigheid ontstaat daarbij niet alleen door opleiding, advisering en het volgen van technische ontwikkelingen, maar ook door langdurige praktische verantwoordelijkheid voor onder meer updates, migraties, configuratiewijzigingen en het oplossen van verstoringen.
Structurele borging van praktijkkennis in handboeken, standaarden en gedeelde referentiearchitecturen is daarom noodzakelijk.
Dit vraagt van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat uiteenlopende expertisegebieden expliciet worden onderscheiden. Zonder duidelijke functiescheiding vervagen grenzen tussen beleidsduiding, architectuur, operatie en toezicht, wat effectieve samenwerking en wederzijds professioneel respect belemmert. Het herkennen en erkennen van specialistische deskundigheid gaat daarmee verder dan louter het beheersen van technische bediening.
Institutionele ordening
De inrichting van de rijksdienst kent een duidelijke toedeling van verantwoordelijkheden aan individuele ministers. Digitale vraagstukken volgen deze departementale grenzen echter niet vanzelf en vragen daarom om samenhangende voorbereiding en afweging.
Binnen ieder ministerie moeten inhoudelijke verantwoordelijkheid, specialistische expertise en escalatielijnen herkenbaar zijn belegd. Voor departementsoverstijgende vraagstukken is daarnaast rijksbrede samenhang nodig, waarbij de betrokken ministeries vanuit hun eigen verantwoordelijkheid bijdragen aan voorbereiding, kaderstelling en besluitvorming.
Deze inrichting laat de ministeriële verantwoordelijkheid onverlet en voorkomt dat departementale autonomie leidt tot versnippering van kennis, verantwoordelijkheid en opvolging.
Ministerie van Algemene Zaken
Raad Digitale Kaders
De Raad Digitale Kaders geeft richting aan de voorbereiding van rijksbrede normatieve kaders voor digitale infrastructuur en bewaakt de samenhang, continuïteit en langetermijnontwikkeling daarvan.
Bij structurele systeemvraagstukken waarover aanhoudende discussie bestaat, organiseert de Raad de verdere inhoudelijke voorbereiding, weging en voortgang. De Raad beschikt over een eigen, openbaar vastgelegde meerjarige inhoudelijke agenda, gevoed door specialistische deskundigheid, onderzoek en bevindingen uit de uitvoeringspraktijk.
De Nederlandse TLD-infrastructuur vraagt om gemeenschappelijke richtlijnen en een duurzaam ingerichte ccTLD-managerfunctie voor .nl.
De Raad verricht geen uitvoering of toezicht. Waar strategische keuzes noodzakelijk zijn, worden deze voorbereid voor besluitvorming op kabinetsniveau.
Bij de inhoudelijke voorbereiding en analyse van departementsoverstijgende vraagstukken kan de Raad een beroep doen op het Bureau voor Adressering en Analyse.
Secretariaat Digitale Kaders
Digitale Kaders vormen de normatieve grondslag van de digitale infrastructuur binnen het nationale stelsel. Zij definiëren de randvoorwaarden waaronder digitale systemen, registers en ketens functioneren binnen overheid, bedrijfsleven en samenleving.
Doel is het duurzaam borgen van rechtszekerheid, continuïteit, controleerbaarheid en bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Een klein gespecialiseerd organisatieonderdeel binnen het Ministerie van Algemene Zaken verzorgt de doorontwikkeling van de Digitale Kaders aan de hand van bevindingen uit parlementaire enquêtes, de Algemene Rekenkamer, de Nationale ombudsman, inspecties, evaluaties en de uitvoeringspraktijk.
Het organisatieonderdeel signaleert, beoordeelt en agendeert kansen en structurele knelpunten op het gebied van digitale basisvoorzieningen, open technische standaarden en duurzaam in Nederland verankerd beheer. Daarmee draagt het tevens zorg voor de inhoudelijke continuïteit en voorbereiding van de meerjarige agenda van de Raad.
Bureau voor Adressering en Analyse
Het Bureau voor Adressering en Analyse bepaalt de passende adressering van vraagstukken die ministeries, zelfstandige bestuursorganen en decentrale overheden overstijgen en onderzoekt of de beschikbare informatie toereikend is voor inhoudelijke beoordeling en bestuurlijke besluitvorming.
Het Bureau verduidelijkt verantwoordelijkheden, signaleert ontbrekende informatie en maakt de voortgang van behandeling en opvolging inzichtelijk. Wanneer geen aanspreekbare afdeling bestaat, evalueert het Bureau de organisatorische inrichting en legt het zijn bevindingen voor aan het verantwoordelijke management. Bij uitblijvende opvolging zorgt het Bureau voor tijdige escalatie naar het verantwoordelijke bestuurlijke niveau.
De inhoudelijke verantwoordelijkheid en het reguliere lijnmanagement blijven bij de betrokken organisaties.
Externe Betrekkingen
Externe Betrekkingen organiseert departementsoverstijgende en internationale samenwerking door opdrachten af te bakenen, betrokken partijen bijeen te brengen en vertegenwoordiging op basis van expliciete mandaten mogelijk te maken.
Per project worden de opdracht, betrokken partijen, verantwoordelijkheden, mandaten en rapportagelijnen vastgelegd. Deskundige medewerkers kunnen ook buiten hun eigen ministerie worden ingezet, met behoud van de ministeriële verantwoordelijkheid. Waar nodig kunnen externe deskundigen worden betrokken.
Hiermee kunnen inhoudelijke voorbereiding, overleg en vertegenwoordiging rechtstreeks plaatsvinden op het passende deskundigheidsniveau, zonder onnodige tussenkomst van de ambtelijke top.
Expertiseforum
Het Expertiseforum brengt specialistische deskundigheid bijeen over de volle breedte van departementsoverstijgende vraagstukken, aanvankelijk met de nadruk op digitale aspecten. Daarmee draagt het bij aan het doorbreken van de versnippering van kennis die de ontwikkeling van samenhangend nationaal inzicht belemmert.
Het forum onderzoekt fundamentele ontwerpkeuzes, systeemafhankelijkheden en structurele tekortkomingen. Onafhankelijke beoordeling en georganiseerde tegenspraak maken aannames, alternatieven en gevolgen zichtbaar.
Deelnemers worden betrokken op grond van hun aantoonbare deskundigheid en zelfstandig oordeelsvermogen, niet uitsluitend als vertegenwoordiger van een organisatie. Zij onderhouden rechtstreeks vakinhoudelijk contact met andere specialisten.
Het Expertiseforum levert de inhoudelijke grondslag voor afwegingen van de Raad Digitale Kaders en Externe Betrekkingen, zonder operationele, beschikkende of toezichthoudende bevoegdheden.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Forum Standaardisatie / Standaardisatiedesk
Forum Standaardisatie en de Standaardisatiedesk richten zich op de ontwikkeling, beoordeling en toepassing van open standaarden en interoperabiliteit binnen uiteenlopende vakgebieden, waaronder de nationale digitale infrastructuur.
De onderdelen bundelen specialistische deskundigheid, onderhouden contacten met nationale en internationale standaardisatieorganisaties en beoordelen de samenhang tussen standaarden, gegevensstructuren, werkprocessen en praktische toepasbaarheid.
Internationale vakinhoudelijke deelname vindt plaats vanuit de eigen deskundigheid. Nationale positiebepaling en formele vertegenwoordiging worden georganiseerd op basis van een herkenbare opdracht en mandaat, in afstemming met het Ministerie van Algemene Zaken.
Departementendienst
De Departementendienst wordt ingericht als voorzieningenagentschap, met eigen ambtelijke deskundigheid voor de ontwikkeling, beschikbaarstelling, instandhouding en het operationele beheer van digitale voorzieningen voor de departementen.
De Departementendienst, ZBO-dienst en Regionale Dienst vormen drie afzonderlijke, geografisch gespreide voorzieningenagentschappen, met eigen medewerkers, middelen en operationele verantwoordelijkheid. Zij kunnen zelfstandig presteren en zijn rechtstreeks aanspreekbaar op de kwaliteit en continuïteit van hun voorzieningen.
De voorzieningenagentschappen organiseren zelf de samenhang tussen technische architectuur, gegevensstructuren, beheerdersrelaties, autorisaties en operationele processen. Zij onderzoeken structurele tekortkomingen en ontwikkelen waar mogelijk herbruikbare oplossingen.
Medewerkers onderhouden rechtstreeks functioneel contact met deskundigen en externe dienstverleners. De voorzieningenagentschappen kunnen zelfstandig inkoopopdrachten voorbereiden, verstrekken en begeleiden binnen de geldende kaders. Bij uitbesteding blijven technische deskundigheid, inhoudelijke beoordeling en operationele regie binnen de ambtelijke diensten. Het management zorgt voor voldoende personeel en middelen.
De voorzieningenagentschappen delen specialistische kennis en werken rechtstreeks samen aan bredere oplossingen. Redundantie, onderlinge vervangbaarheid en continuïteit zijn onderdeel van hun inrichting.
De voorzieningenagentschappen functioneren binnen een herkenbare ministeriële verantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid voor beleid, wettelijke taken en bestuurlijke besluitvorming blijft bij de daarvoor bevoegde organisaties.
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Rijksinspectie Digitale Infrastructuur
De normopbouw binnen Digitale Kaders geschiedt in een gelaagd proces van analyse, normatieve duiding en bestuurlijke vaststelling. Daarbij worden inzichten uit toezicht, uitvoering en praktijk systematisch betrokken, zonder dat toezicht en kaderstelling institutioneel vermengen.
Toezicht en handhaving leveren feitelijke bevindingen, risico-indicatoren en uitvoeringssignalen ter onderbouwing van aanscherping, verduidelijking of herijking van bestaande kaders. De scheiding tussen normstelling en toezicht blijft daarbij gewaarborgd, met inhoudelijke terugkoppeling als structureel onderdeel van het stelsel.
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC-NL)
Binnen trajecten waarin nationale weerbaarheid en vertrouwelijke informatie een rol spelen, dienen beveiligings- en screeningprocedures, zoals veiligheidsonderzoeken en beveiligingsmachtigingen, de nationale veiligheid en vertrouwelijkheid, maar kunnen zij in de praktijk leiden tot langere communicatielijnen en aanvullende administratieve vereisten bij samenwerking met externe partijen.
Een eigentijdsere en internationaal herkenbare naam zou Netherlands Cyber Resilience and Response Centre kunnen zijn, in het Nederlands: Nederlands Centrum voor Cyberweerbaarheid en Respons. Deze naam maakt de nationale herkomst en de verantwoordelijkheden voor cyberweerbaarheid, internationale aanspreekbaarheid en incidentrespons explicieter zichtbaar.
Voor internationaal toegepaste technische richtlijnen, classificaties en machineleesbare gegevens zou en_US als gezaghebbende brontaal (authoritative source language) kunnen gelden, met nl_NL en andere talen als vertalingen. Daarmee ontstaat één herkenbare inhoudelijke basis voor internationale samenwerking, implementatie en toetsing, zonder dat vertalingen afzonderlijke interpretaties introduceren.
Externe Digitale Resources
Stichting Digitaal Contact voor Overheden
Plein Overheid (Pleio) biedt reeds een digitale omgeving voor contact en uitwisseling binnen en rond de overheid. Vanuit die bestaande functie kan worden bezien of Stichting Digitaal Contact voor Overheden een passende naam en positionering biedt voor een bredere contactvoorziening.
De voorziening ondersteunt rechtstreeks inhoudelijk contact tussen vakgebieden en organisaties, en faciliteert waar passend ook gestructureerde data-uitwisseling. Zo kunnen vraagstukken, gegevens en uitwerkingen vanuit de betrokken vakgebieden en verantwoordelijkheden worden gedeeld, beoordeeld en verder gebracht.
De voorziening neemt geen beleidsmatige, bestuurlijke of wettelijke verantwoordelijkheden van de betrokken organisaties over.
Webdomeindienst
Onder een webdomein wordt verstaan: een domeinnaam en de daarbij behorende technische configuraties die de toegankelijkheid, authenticiteit en bereikbaarheid van digitale diensten via het internet mogelijk maken.
De Webdomeindienst is een zelfstandige technische uitvoeringsvoorziening die de betrouwbaarheid, continuïteit en controleerbaarheid van webdomeinen bevordert. De voorzieningen zijn in beginsel nationaal toepasbaar en toegankelijk voor overheden, organisaties en natuurlijke personen. Zij worden taalonafhankelijk, meertalig en in overeenstemming met de internationale architectuur van het internet ingericht.
De Webdomeindienst:
a. ontwikkelt en beheert technische voorzieningen voor webdomeinen;
b. faciliteert verificatie van beheer-, registratie- en contactgegevens;
c. biedt inzicht in configuratie, bereikbaarheid, betrouwbaarheid en technische kwaliteit;
d. ontwikkelt en beheert herbruikbare gegevensmodellen, tabeldefinities en gestandaardiseerde interfaces voor beheer, continuïteit en alternatieve behandeling;
e. ontwikkelt en beheert publiek toegankelijke voorzieningen voor validatie, analyse en monitoring van internetstandaarden en webdomeinen.
Gegevensmodellen worden onafhankelijk van de daarop gebaseerde applicaties beheerd, zodat gebruikersinterfaces en technische implementaties kunnen worden vernieuwd zonder onnodige wijzigingen aan de onderliggende gegevensstructuren.
De Webdomeindienst verricht geen beleidsvaststelling, normstelling of toezicht. Deze verantwoordelijkheden blijven berusten bij de daarvoor aangewezen organen. Rond de technische voorzieningen kan structurele kennisuitwisseling tussen overheid, wetenschap, markt en specialistische praktijk worden georganiseerd.
Publieke voorzieningen vragen om duurzame governance en financiering en een duidelijke verdeling van publieke en private verantwoordelijkheden. Bestaande voorzieningen, zoals Internet.nl, kunnen binnen deze omgeving technisch worden doorontwikkeld zonder dat voortgang afhankelijk blijft van persoonlijke netwerken en individueel initiatief.
Projecten
Een nieuw project als Supplier Alternate Handling kan worden doorontwikkeld. Als eerste toepassing kan een persoon of organisatie bij uitval of onbeschikbaarheid het beheer van een hostingaccount overnemen.
Een modern, generiek hostingbedieningspaneel als alternatief voor DirectAdmin kan bijdragen aan veilig, overdraagbaar en doelmatig beheer van digitale infrastructuur. Een functionele indeling van DNS-records met record_scope = 'object' | 'site' | 'mail' maakt afzonderlijk beheer van domein-, website- en mailvoorzieningen mogelijk. Bij conversie worden gedeelde records per scope onderscheiden, zodat wijzigingen en verwijderingen onafhankelijk kunnen plaatsvinden, met behoud van een consistente DNS-publicatie. Ook dynamisch TLSA-beheer bij certificaat- en sleutelvernieuwing vraagt een concept. De ontwikkeling kan worden ondergebracht bij een gespecialiseerde Nederlandse softwarepartij.
Kostenmodel
Domeininformatie is kosteloos beschikbaar bij een directe match met een eigen handelsnaam. Voor het opvragen van relaties tussen Handelsregister- en domeininformatie kan een tarief gelden, mede om massale opvragingen te ontmoedigen.
Gebruikslicenties voor een generiek hostingbedieningspaneel kunnen een structurele inkomstenbron vormen voor de ontwikkeling, het beheer en de continuïteit van de technische voorzieningen van de Webdomeindienst.
EU Business Wallet m.b.v. qERDS
Handelsregisters en business wallets binnen de EU vereisen een gemeenschappelijk subjectmodel voor juridische status, handelsnamen en vestigingslocaties, inclusief hun historische geldigheid en onderlinge samenhang. Digitale identificatiemiddelen zijn slechts zo betrouwbaar als de authentieke gegevens en relaties waarop zij zijn gebaseerd.
qERDS (Qualified Electronic Registered Delivery Service) heeft een EU-juridische grondslag in de eIDAS-verordening. De dienst biedt waarborgen voor de identificatie van verzender en ontvanger, de integriteit van verzonden gegevens en het bewijs van verzending en ontvangst. Het onderliggende principe is ook internationaal toepasbaar en vormt een aanvulling op digitale identiteitsmiddelen, zonder authentieke registratiegegevens of hun verificatie te vervangen.
Een e-wallet kan verifieerbare verklaringen over domeinregistraties en bevoegdheden bevatten, maar vormt geen vervanging voor een mogelijke toekomstige voorziening voor bij benadering actuele verificatie bij de registry.
Trade Register Structure for History, PKI, E-Wallet and Alternate
Strategische context
Internationale positionering van digitale infrastructuur — onder meer binnen het domeinnaamecosysteem rond ICANN — vraagt om een duidelijke nationale kaderstelling. Tegelijk versterken Europese ontwikkelingen, waaronder de verificatieverplichtingen uit NIS2, het belang van controleerbare en consistent toegepaste digitale randvoorwaarden.
De inzet van hyperscale cloudinfrastructuur bij organisaties met een wettelijke registertaak, waaronder diensten van marktpartijen zoals Microsoft (Azure), dient daarom te worden beoordeeld binnen rijksbrede digitale kaders die continuïteit, controleerbaarheid, afhankelijkheidsbeheer en uitvoerbare exit-strategieën expliciet waarborgen.
Technische concretisering: RDAP en verificatie
RDAP (Registration Data Access Protocol) biedt binnen het domeinnaamecosysteem internationale toegang tot registratiegegevens van registries en registrars. De zichtbaarheid en verificatie van deze gegevens verschillen echter naar autorisatiecontext, rolverdeling en toepasselijke regelgeving, waaronder de NIS2-richtlijn.
Anders dan bij gTLD’s kent het ccTLD-landschap ook veel kleine registrars. Registry-RDAP biedt daarom een centrale, gezaghebbende voorziening voor registratiegegevens, zonder afhankelijkheid van afzonderlijke registrar-RDAP-diensten.
De centrale beschikbaarheid van registry-RDAP waarborgt echter niet vanzelf de zichtbaarheid van registratiegegevens, zoals de afscherming door SIDN in Nederland en DENIC in Duitsland illustreert.
Voor een betrouwbare toepassing moeten RDAP-brongegevens kunnen worden verbonden met verificatiestatus, context en historie. Hiervoor is een technisch model ontwikkeld waarin deze informatie gestructureerd kan worden vastgelegd, met behoud van de bronautoriteit van registries en registrars.
Deze modellering biedt een basis om registratiegegevens controleerbaar, reproduceerbaar en historisch herleidbaar te maken en om verificatie binnen de Digitale Kaders verder uit te werken.
Domain Structure Development — TLD Structure Development
Slotbeschouwing
Digitale infrastructuur vormt een structurele randvoorwaarde voor de uitvoering van wettelijke taken en publieke dienstverlening. Een duurzame inrichting van digitale governance vraagt daarom om een duidelijke scheiding tussen normstelling, expertise, kennisuitwisseling, infrastructuurvoorzieningen, toezicht en institutionele opvolging.
Een samenhangende bestuurlijke inrichting, ondersteund door kennisuitwisseling en periodieke herijking van de Digitale Kaders, maakt het mogelijk bestuurlijke verantwoordelijkheid, specialistische expertise en kennisontwikkeling duurzaam op elkaar af te stemmen. Bevindingen uit parlementaire enquêtes, de Algemene Rekenkamer, de Nationale ombudsman, inspecties, evaluaties en de uitvoeringspraktijk krijgen daarmee een vaste plaats in de bestuurlijke besluitvorming en doorontwikkeling.
Een dergelijke inrichting versterkt niet alleen de bestuurlijke verantwoordelijkheid, maar ook het lerend vermogen van de overheid. De Digitale Kaders worden hierdoor geen statisch beleidsdocument, maar een blijvend onderdeel van de doorontwikkeling van de digitale infrastructuur. Zij bieden het kader waarbinnen bestuur, uitvoering en specialistische expertise in samenhang kunnen functioneren, zonder hun eigen verantwoordelijkheid te verliezen.
Zo ontstaat een duurzame basis voor de verdere ontwikkeling van de digitale infrastructuur in Nederland. Niet door verdere instrumentalisering van mensen en organisaties, maar door een samenhangende bestuurlijke inrichting waarin verantwoordelijkheden, kennis en praktijk duurzaam op elkaar worden afgestemd, in samenhang met de internationale architectuur van het internet en met behoud van rechtszekerheid, continuïteit en controleerbaarheid.
Appendix — State-of-the-art modellering van ccTLD-apexdomeinen
Publieke digitale voorzieningen — De Departementendienst, ZBO-dienst en Regionale Dienst worden ingericht als afzonderlijke, geografisch gespreide voorzieningenagentschappen met eigen ambtelijke deskundigheid, middelen en operationele verantwoordelijkheid. Zij ontwikkelen, stellen beschikbaar en beheren digitale voorzieningen voor respectievelijk departementen, zelfstandige bestuursorganen en regionaal uitgevoerde overheidstaken. De voorzieningenagentschappen kunnen zelfstandig inkoopopdrachten verstrekken binnen de geldende kaders en onderhouden rechtstreeks functioneel contact met externe dienstverleners. Zij werken onderling samen aan herbruikbare oplossingen, met bijzondere aandacht voor redundantie, onderlinge vervangbaarheid en continuïteit.
| domain | domain | registrant (accountable) | actor (new relationship) | registrar |
|---|---|---|---|---|
| unicode_name | next_apex (addable) | organization_name | organization_name | organization_name |
| gov.nl | True | Rijksoverheid | Departementendienst | Registry AutoRenew |
| raaddigitalekaders.gov.nl | False | Rijksoverheid | AZ – Raad Digitale Kaders | Rijksoverheid |
| digitalekaders.gov.nl | False | Rijksoverheid | AZ – Secretariaat Digitale Kaders | Rijksoverheid |
| adresseringenanalyse.gov.nl | False | Rijksoverheid | AZ – Bureau voor Adressering en Analyse | Rijksoverheid |
| betrekkingen.gov.nl | False | Rijksoverheid | AZ – Externe Betrekkingen | Rijksoverheid |
| expertiseforum.gov.nl | False | Rijksoverheid | AZ – Expertiseforum | Rijksoverheid |
| dienst.gov.nl | False | Rijksoverheid | BZK – Departementendienst | Rijksoverheid |
| forumstandaardisatie.gov.nl | False | Rijksoverheid | BZK – Forum Standaardisatie | Rijksoverheid |
| standaardisatie.gov.nl | False | Rijksoverheid | BZK – Standaardisatiedesk | Rijksoverheid |
| belastingdienst.nl | False | Belastingdienst | FIN – Belastingdienst Centrum voor Infrastructuur en Exploitatie | Belastingdienst Centrum voor Infrastructuur en Exploitatie |
| zbo.nl | True | ZBO-dienst | Registry AutoRenew | |
| dienst.zbo.nl | False | ZBO-dienst | ZBO-dienst | |
| kvk.zbo.nl | False | ZBO-dienst | EZK – ZBO – Kamer van Koophandel | ZBO-dienst |
| rdw.zbo.nl | False | ZBO-dienst | IenW – ZBO – Dienst Wegverkeer | ZBO-dienst |
| kadaster.nl | False | Dienst voor het kadaster en de openbare registers | VRO – ZBO – Kadaster | Capgemini Nederland B.V. |
| uwv.nl | False | Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen | SZW – ZBO – UWV | KPN B.V. |
| waterschappen.nl | True | Regionale Dienst | Registry AutoRenew | |
| dienst.waterschappen.nl | False | Regionale Dienst | Regionale Dienst | |
| rijnijssel.waterschappen.nl | False | Regionale Dienst | Waterschap Rijn en IJssel | Regionale Dienst |
| provincies.nl | True | Regionale Dienst | Registry AutoRenew | |
| dienst.provincies.nl | False | Regionale Dienst | Regionale Dienst | |
| groningen.provincies.nl | False | Regionale Dienst | Provincie Groningen | Regionale Dienst |
| gemeenten.nl | True | Regionale Dienst | Registry AutoRenew | |
| dienst.gemeenten.nl | False | Regionale Dienst | Regionale Dienst | |
| utrecht.gemeenten.nl | False | Regionale Dienst | Gemeente Utrecht | Regionale Dienst |
| internet.nl | False | Internet Society Nederland | Platform Internetstandaarden | SIDN Operations |
| sidn.nl | False | SIDN Foundation | SIDN Operations | SIDN Operations |
NB: De tabeldefinitie, registratiehiërarchieën en actorrelaties zijn technisch gemodelleerd als basis voor verdere ontwikkeling en internationale implementatie. Een technische review door Hello Registry kan bijdragen aan de validatie en interoperabiliteit van het gegevensmodel. next_apex is een expliciete instelling op gegevensniveau bij de ccTLD-registry, waarmee de grens voor onderliggende domeinregistraties wordt vastgelegd. Het domein forumstandaardisatie.gov.nl is operationeel (proef). Registry AutoRenew is een voorgestelde registratievoorziening voor centrale apexdomeinen, waarbij de ccTLD-registry geen registrarfunctie vervult. Zo kan de Rijksoverheid als registrant van gov.nl het houderschap en het reguliere DNS-beheer behouden, met stabiliteit op registry-niveau. actor is een nieuwe, optionele relatie waarmee de organisatie wordt geïdentificeerd die namens de registrant handelt, zonder het registrantschap over te nemen. Een afzonderlijke actorrelatie hoeft niet te worden vastgelegd wanneer de registrant zelf handelt.
Laatst gewijzigd op 5 november 2026.